پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه | خانواده و فضای مجازی
پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه
پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه | رسانهها فقط «خبر» یا «سرگرمی» تولید نمیکنند؛ بلکه تصویری از جهان میسازند. این تصویر ممکن است دقیق، ناقص یا حتی غلط باشد. این فرایند را بازنمایی (Representation) میگویند. اگر این بازنماییها سادهسازی افراطی یا تکرار یک ویژگی محدود از یک گروه، شغل یا جنسیت باشد، تبدیل به کلیشه (Stereotype) میشود.
پادکست این درس را بشنوید
این منبع به شما کمک میکند با مثالها، تمرینها و تحلیل رسانهای، از یک مصرفکننده عادی به یک مخاطب نقاد تبدیل شوید.
۲- تعریفهای کلیدی
بازنمایی چیست؟
بازنمایی یعنی رسانهها «واقعیت» را انتخاب، برجسته و روایت میکنند. رسانه تمام واقعیت را نشان نمیدهد؛ بلکه فقط بخشی از آن را بازتاب میدهد.
کلیشه چیست؟
کلیشه یعنی نسبتدادن صفات یکسان، سادهسازیشده و اغلب نادرست به گروهی از مردم. رسانهها با تکرار این ویژگیها، ذهنیت اجتماعی را میسازند.
تفاوت بازنمایی و کلیشه
| بازنمایی | کلیشه |
| روایت بخشی از واقعیت | تبدیل روایت به یک الگوی ثابت و اغراقشده |
| ممکن است دقیق یا نادقیق باشد | معمولاً نادقیق یا تبعیضآمیز است |
| شناختساز | قضاوتساز |
۳- نمونههای واقعی بازنمایی و کلیشه در رسانهها
الف) بازنمایی شغلها در سریالها
- پزشکها همیشه بسیار پولدار و موفق نشان داده میشوند → این یک بازنمایی گزینشی است.
- کارگران معمولاً فقیر و ناتوان نمایش داده میشوند → وقتی این تصویر دائماً تکرار شود، تبدیل به کلیشه میشود.
ب) بازنمایی زنان در تبلیغات
- زنِ خانهدار همیشه در کنار مواد شوینده نشان داده میشود.
- زنان اغلب بهعنوان زیبا، احساسی و وابسته بازنمایی میشوند. → اینها مثالهای روشن از کلیشهسازی جنسیتی هستند.
استفاده تبلیغاتی از زنان در صدا و سیما مصداق بارز جاهلیت مدرن است
ج) بازنمایی مناطق جغرافیایی
در فیلمها: – جنوب شهر = جرم، فقر، آسیب اجتماعی – شمال شهر = ثروت، امنیت، کلاس اجتماعی
این در حالی است که واقعیت بسیار پیچیدهتر است.
۴٫ تمرین تحلیل رسانهای (به همراه مثال)
تمرین ۱: تحلیل یک کلیپ کوتاه
محتوای پیشنهادی برای مشاهده: – کلیپ تبلیغاتی یک برند نوشابه – یک تیزر موبایل که همیشه افراد «خوشتیپ و موفق» از آن استفاده میکنند – یک بخش از سریال که در آن یک قشر خاص نمایش داده میشود
سؤالهای تحلیل:
- چه ویژگیهایی برجسته شدهاند؟
- چه چیزهایی حذف شدهاند؟
- چه پیشفرضهایی درباره افراد یا گروهها ساخته میشود؟
- اگر این کلیپ را ۵۰ بار ببینید، چه تصویری در ذهنتان تثبیت میشود؟
تمرین ۲: تحلیل یک عکس رسانهای
نمونه عکس پیشنهادی: – عکس ورزشکاران تنها از زاویه قدرت و خشونت – عکس نوجوانها همیشه با موبایل و در حال اعتیاد به اینترنت!
سؤالهای تحلیل:
- این عکس چه احساسی ایجاد میکند؟
- آیا واقعیت زندگی این گروه همین است؟
- رسانه چه کلیشهای را تقویت میکند؟
۵٫ فرمول تشخیص کلیشه در هر محتوای رسانهای
اگر رسانه درباره یک گروه یا فرد:
- بیش از حد سادهسازی کند
- ویژگیهای محدود را تکرار کند
- تنوع و استثناها را حذف کند
- بهجای واقعیت، قضاوت بسازد
- در همه آثار مشابه یک تصویر ثابت بدهد
🔔 در این صورت، شما با یک کلیشه روبهرو هستید، نه بازنمایی.
۶٫ کارگاه کوچک: بازنویسی کلیشهها
یکی از کلیشههای رایج را انتخاب کنید:
- نوجوان = معتاد به موبایل
- دختر = احساسی
- پسر = خشن
- پولدار = بیاحساس
- فقیر = بیسواد
سپس:
- این کلیشه چگونه شکل گرفته است؟
- رسانهها چگونه آن را تکرار کردهاند؟
- نسخه دقیقترِ واقعیت چیست؟
- یک روایت تازه بسازید که این کلیشه را بشکند.
۷٫ چطور مخاطب نقاد رسانه باشیم؟
برای جلوگیری از فریب کلیشهها: – منبع را بررسی کنید (چه کسی پیام را ساخته؟ چرا؟) – پرسشگری کنید (چه چیزهای مهمی حذف شده؟) – تنوع دیدگاه را جستجو کنید – به زبان بدن، زاویه دوربین و موسیقی دقت کنید – حواستان باشد: رسانه لزوماً حقیقت نیست
پاورپوینت مبانی سواد رسانه و تکنیکهای اقناع ppt
پاورپوینت آشنایی با مبانی سواد رسانه ای و تکنیک های اقناعی یک ارائه حرفه ای با افکت های زیبا در ۵۰ اسلاید مناسب دانشجویان و مربیان سواد رسانه ای است. در این ارائه به انواع سواد از دیدگاه یونسکو، فرآیند ارتباط، سواد رسانهای چیست؟، مهارت های سواد رسانه، اهمیت سواد رسانه ای، چرا سواد رسانه…
۸٫ چکلیست نهایی برای تشخیص کلیشه
- آیا شخصیتها شبیه واقعیها هستند؟
- آیا ویژگیها بیش از اندازه تکرار میشوند؟
- آیا گروهی از مردم همیشه یکجور نمایش داده شدهاند؟
- آیا این تصویر باعث قضاوتکردن شما میشود؟
- آیا این تصویر احساسات خاصی را برای هدایت ذهن شما تحریک میکند؟
اگر پاسخ «بله» است → احتمالاً یک کلیشه است.
۹٫ منابع پیشنهادی برای مطالعه و مشاهده بیشتر
- مستند «The Codes of Gender»
- کتاب «Representations» نوشته استوارت هال
- فیلم کوتاه: Dove – Evolution تحلیل بازنمایی زیبایی
- مجموعه ویدئوهای Crash Course – Media Literacy
۱۰٫ جمعبندی
رسانهها هر روز بخشهایی از جهان را برای ما انتخاب و بازنمایی میکنند؛ یعنی واقعیت را به شکل خاصی نشان میدهند، نه همانطور که هست. این بازنماییها میتوانند بخشی از حقیقت باشند، اما هیچوقت تمام حقیقت نیستند. وقتی ما بدون پرسیدن سؤال، همین نسخههای انتخابشده را میپذیریم، ذهن ما به مرور سادهسازی میشود و از دل همین سادهسازیها کلیشهها شکل میگیرند.
کلیشهها شاید در نگاه اول بیضرر به نظر برسند، اما پیامدهای مهمی دارند: آنها باعث میشوند گروههای مختلف جامعه را یکدست و شبیه به هم ببینیم؛ تنوع و پیچیدگی انسانها را نادیده بگیریم؛ و درباره افراد فقط بر اساس ظاهر، قومیت، شغل، سن یا جنسیتشان قضاوت کنیم. رسانهها همیشه قصد بد ندارند؛ اما برای اینکه پیامشان سریعتر، جذابتر و قابل فهمتر شود، ناچارند از الگوهای تکراری استفاده کنند. همین الگوهاست که اگر در ذهن ما تثبیت شود، به شکلگیری کلیشه میانجامد.
اینجاست که سواد رسانهای اهمیت پیدا میکند. سواد رسانهای یعنی توانایی نگاه نقادانه به پیامها؛ توانایی تشخیص اینکه چه چیز برجسته شده، چه چیز حذف شده و چرا این روایت به ما نشان داده میشود. یعنی تمرین کنیم که پشت هر تصویر و هر جمله، انتخابهای سازندگان محتوا را ببینیم.
اگر شما بتوانید تفاوت بین بازنمایی و کلیشه را تشخیص دهید، دیگر یک مخاطب منفعل نخواهید بود. شما تبدیل میشوید به مخاطبی آگاه، دقیق و پرسشگر؛ کسی که نهتنها تحت تأثیر کلیشهها قرار نمیگیرد، بلکه میتواند آنها را بشکند و به دیگران هم کمک کند جهان را پیچیدهتر و عادلانهتر ببینند.
در نهایت، هدف درس سواد رسانهای این است: پشت هر تصویر، یک واقعیت پنهان وجود دارد. هنر شما این است که آن را ببینید.
بیشتر بخوانید:
پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه – پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه – پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه – پاورپوینت درس ۵ سواد رسانه از بازنمایی تا کلیشه
