نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند | خانواده و فضای مجازی

نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند

تأثیرات مخرب استفاده طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان

اوتاوا – یک مطالعه علمی جامع که در کانادا انجام شده، هشداری جدی درباره تأثیرات مخرب استفاده طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان صادر کرده است. بر اساس یافته‌های این تحقیق که در مجله معتبر Frontiers in Public Health منتشر شده، نوجوانانی که بیش از دو ساعت در روز از پلتفرم‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک، اینستاگرام و توییتر استفاده می‌کنند، به طور قابل توجهی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مشکلات روانی از جمله اضطراب، افسردگی و پریشانی روانی قرار دارند.

این مطالعه که توسط تیم پژوهشی دانشگاه اوتاوا به سرپرستی دکتر هوگوئس انجام شده، بیش از ۷۵۰ دانش‌آموز کانادایی را مورد بررسی قرار داده و نتایج نگران‌کننده‌ای درباره رابطه مستقیم بین زمان صرف شده در فضای مجازی و وضعیت سلامت روان نوجوانان ارائه کرده است.

جزئیات کلیدی مطالعه

حجم نمونه و روش‌شناسی

محققان در این مطالعه مقطعی، بیش از ۷۵۰ دانش‌آموز را در شهر اوتاوای کانادا مورد بررسی قرار دادند. شرکت‌کنندگان در گروه‌های سنی مختلف نوجوانی قرار داشتند و محققان به دقت میزان زمان استفاده آن‌ها از شبکه‌های اجتماعی را ثبت و با شاخص‌های مختلف سلامت روان آن‌ها مقایسه کردند.

بر اساس داده‌های جمع‌آوری شده، بیش از یک چهارم شرکت‌کنندگان (حدود ۲۵ درصد) اعلام کردند که بیش از دو ساعت در روز وقت خود را صرف استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌کنند. این در حالی است که حدود یک پنجم نوجوانان مورد مطالعه (۲۰ درصد) گفتند که به ندرت از این پلتفرم‌ها استفاده می‌کنند. اکثریت شرکت‌کنندگان – بیش از نیمی از آن‌ها یعنی ۵۴ درصد – اعلام کردند که روزانه دو ساعت یا کمتر زمان خود را صرف وبگردی در شبکه‌های اجتماعی می‌کنند.

یافته‌های مربوط به سلامت روان

یکی از یافته‌های مهم این مطالعه، ارتباط قابل توجه بین الگوهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی و وضعیت سلامت روان نوجوانان بود. نزدیک به دو سوم شرکت‌کنندگان (حدود ۶۳ درصد) وضعیت سلامت روانی خود را «عالی» یا «بسیار خوب» توصیف کردند. در مقابل، حدود یک پنجم نوجوانان (۲۰ درصد) وضعیت سلامت روان خود را «خوب» ارزیابی کردند، و نگران‌کننده‌ترین آمار مربوط به ۱۷ درصد از شرکت‌کنندگان بود که وضعیت سلامت روانی خود را «ضعیف» اعلام کردند.

تحلیل داده‌های این مطالعه نشان داد که بین میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و گزارش مشکلات روانی، همبستگی معناداری وجود دارد. نوجوانانی که بیش از دو ساعت در روز در این پلتفرم‌ها فعال بودند، احتمال بیشتری برای گزارش مشکلات روانی داشتند.

تحلیل علمی پدیده

نقش جنسیت در آسیب‌پذیری

یکی از یافته‌های مهم مطالعه منتشرشده در Frontiers in Public Health، نقش تعدیل‌کننده جنسیت در رابطه بین استفاده سنگین از شبکه‌های اجتماعی و پریشانی روانی است. شواهد اخیر نشان می‌دهد که دختران نتایج بدتری در حوزه سلامت روان از جمله پریشانی روانی نسبت به پسران دارند.

مطالعات قبلی نیز تأیید کرده‌اند که دختران نوجوان بیشتر از پسران از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و در نتیجه آسیب‌پذیری بیشتری نسبت به عواقب منفی آن دارند. در کانادا، آمارها نشان می‌دهد که ۸۶ درصد از نوجوانان در استان انتاریو هر روز از پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، و این آمار در بین دختران حتی بالاتر است.

اهمیت دوره نوجوانی

دوره نوجوانی یک دوره بحرانی و شکل‌دهنده است که طی آن افراد از کودکی به بزرگسالی منتقل می‌شوند. با تغییرات قابل توجه بیولوژیکی، رشدی و روان‌شناختی که در طول نوجوانی رخ می‌دهد، اطمینان از حمایت کامل از نوجوانان برای ارتقای بهزیستی جسمی و روانی جهت ایجاد پایه‌ای برای یک بزرگسالی سالم، حیاتی است.

نوجوانی اولیه شامل تغییرات بلوغ است که تغییرات بیولوژیکی، شناختی، فیزیکی، اجتماعی و عاطفی قابل توجهی را برمی‌انگیزد و این دوره را به یک دوره حساس برای توسعه مشکلات بهداشت روانی تبدیل می‌کند. علاوه بر این، دوره نوجوانی متأخر که طی آن نوجوانان در حال گذار به بزرگسالی هستند، نیز یک دوره بسیار آسیب‌پذیر برای مشکلات سلامت روان در نظر گرفته می‌شود که می‌تواند تأثیرات عمیقی تا دوران بزرگسالی داشته باشد.

بحران جهانی سلامت روان نوجوانان

آمارهای نگران‌کننده

مشکلات بهداشت روانی در میان نوجوانان در سراسر جهان افزایش یافته است. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی، یک نفر از هر هفت (۱۴ درصد) جوان در سنین ۱۰ تا ۱۹ سال دچار مشکلات بهداشت روانی می‌شود. از این میان، اختلالات اضطرابی و افسردگی حدود ۴۳ درصد را تشکیل می‌دهند و به عنوان علل اصلی بیماری و ناتوانی برای نوجوانان در نظر گرفته می‌شوند.

افسردگی و اضطراب همچنین عوامل خطر برای بسیاری از پیامدهای نامطلوب سلامتی از جمله بیماری‌های قلبی عروقی، مشکلات رفتاری و اختلال مصرف مواد در نظر گرفته می‌شوند. علاوه بر این، افسردگی و اضطراب می‌توانند بر موفقیت تحصیلی و یادگیری تأثیر بگذارند و کیفیت زندگی را کاهش دهند. در بدترین حالت، افسردگی می‌تواند منجر به خودکشی شود.

عوامل محیطی و افزایش بربودیت

با افزایش قابل توجه بیماری‌های روانی در میان نوجوانان، عوامل زمینه‌ای هنوز نامشخص هستند، اما احتمالاً پیچیده و تحت تأثیر بسیاری از عوامل محیطی قرار دارند. ادبیات قبلی پیشنهاد کرده است که افزایش مشکلات بهداشت روانی ممکن است با سطوح بالاتر استفاده از شبکه‌های اجتماعی مرتبط باشد.

درحالی‌که همه‌گیری کووید-۱۹ روند استفاده از شبکه‌های اجتماعی در میان نوجوانان را تسریع کرده است – زمانی که تعاملات حضوری محدود شده بود – استفاده از شبکه‌های اجتماعی حتی قبل از شروع همه‌گیری نیز به طور چشمگیری در میان نوجوانان افزایش یافته بود و بخش قابل توجهی از زندگی روزمره آن‌ها را به خود اختصاص داده بود.

دیدگاه‌های متخصصان

نظر دکتر هوگوئس

دکتر هوگوئس، نویسنده اصلی مطالعه و عضو گروه اپیدمیولوژی بهداشت عمومی دانشگاه اوتاوا، درباره پیچیدگی‌های این پدیده توضیح می‌دهد: «حدس و گمان در مورد انواع مکانیسم‌هایی که استفاده از شبکه‌های اجتماعی را با مشکلات روحی و روانی مرتبط می‌کند، دشوار است.»

وی تأکید می‌کند که این رابطه دوطرفه است: «استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به مشکلات مربوط به ضعف سلامت روان منجر شود، و مشکلات روانی نیز می‌تواند دلیل استفاده بیشتر جوانان از شبکه‌های اجتماعی باشد.» به عبارت دیگر، کودکانی که مشکلات روحی و روانی دارند به دلیل احساس تنهایی و انزوا، ممکن است به دنبال جبران این خلأ از طریق تعامل در فضای مجازی باشند.

رابطه دوطرفه و پیچیده

این دیدگاه نشان می‌دهد که رابطه بین استفاده از شبکه‌های اجتماعی و سلامت روان یک چرخه معیوب می‌تواند باشد. نوجوانانی که از مشکلات روانی رنج می‌برند ممکن است به شبکه‌های اجتماعی پناه ببرند تا احساس تعلق و ارتباط داشته باشند. اما همین استفاده مفرط می‌تواند مشکلات روانی آن‌ها را تشدید کند. از طرف دیگر، استفاده طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید مشکلات روانی در نوجوانانی شود که قبلاً از سلامت روان نسبتاً خوبی برخوردار بودند.

مکانیسم‌های آسیب‌رسانی

مقایسه اجتماعی و احساس ناکافی بودن

یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌هایی که محققان به آن اشاره می‌کنند، پدیده مقایسه اجتماعی است. نوجوانان هنگام استفاده از شبکه‌های اجتماعی، مدام خود را با تصاویر و داستان‌های به ظاهر کامل زندگی دیگران مقایسه می‌کنند. این مقایسه‌های مداوم می‌تواند منجر به احساس ناکافی بودن، کاهش عزت نفس و افزایش اضطراب شود.

سایبربولینگ و آزار آنلاین

قلدری سایبری یکی دیگر از عوامل مهم تأثیرگذار بر سلامت روان نوجوانان در فضای مجازی است. برخلاف قلدری سنتی که در محیط‌های فیزیکی رخ می‌دهد، سایبربولینگ می‌تواند ۲۴ ساعته ادامه داشته باشد و از آن‌جا که محتوای منتشرشده در فضای مجازی دائمی است، آثار آن می‌تواند طولانی‌مدت باشد.

اختلال در الگوی خواب

استفاده طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی، به ویژه در ساعات شب، می‌تواند به طور جدی الگوی خواب نوجوانان را مختل کند. نور آبی صفحه‌نمایش دستگاه‌های دیجیتال تولید ملاتونین را سرکوب می‌کند و باعث می‌شود فرد دیرتر به خواب برود. کمبود خواب به نوبه خود می‌تواند منجر به افزایش اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات روانی شود.

ترس از دست دادن (FOMO)

ترس از دست دادن یا FOMO (Fear of Missing Out) پدیده‌ای است که در عصر شبکه‌های اجتماعی رواج یافته است. نوجوانان احساس می‌کنند که باید دائماً آنلاین باشند تا از رویدادها، مکالمات و فعالیت‌های دوستانشان عقب نمانند. این اضطراب مداوم می‌تواند بر سلامت روان تأثیر منفی بگذارد.

توصیه‌های بین‌المللی

راهنمای سازمان بهداشت جهانی

سازمان بهداشت جهانی اخیراً در راهنمای سال ۲۰۲۰ خود برای فعالیت بدنی و رفتار بی‌تحرکی، به شدت توصیه کرده است که کودکان و جوانان باید مقدار زمان صفحه‌نمایش تفریحی را محدود کنند. این توصیه بر اساس شواهد علمی گسترده‌ای است که نشان می‌دهد زمان طولانی صرف شده پشت صفحه‌نمایش می‌تواند تأثیرات منفی بر سلامت جسمی و روانی داشته باشد.

استاندارد کانادایی

راهنمای حرکتی ۲۴ ساعته کانادا برای کودکان و نوجوانان توصیه می‌کند که زمان صفحه‌نمایش تفریحی را برای کودکان و جوانان ۵ تا ۱۷ ساله به ۲ ساعت یا کمتر محدود کنند. این توصیه بر اساس تحقیقات گسترده‌ای است که نشان می‌دهد محدودیت زمان صفحه‌نمایش می‌تواند به بهبود سلامت کلی، عملکرد تحصیلی و بهزیستی روانی نوجوانان کمک کند.

با این حال، با ظهور دستگاه‌های جدیدتر مانند تبلت‌ها و گوشی‌های هوشمند، شبکه‌های اجتماعی به عنوان یکی از پرکاربردترین فعالیت‌های صفحه‌نمایش در میان جوانان، به ویژه دختران، در نظر گرفته می‌شود. این واقعیت اهمیت توجه ویژه به الگوهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی را دوچندان می‌کند.

نقش حمایت والدین

عامل تعدیل‌کننده مهم

یکی از یافته‌های کلیدی مطالعه منتشرشده در Frontiers in Public Health، نقش تعدیل‌کننده حمایت والدین در رابطه بین استفاده سنگین از شبکه‌های اجتماعی و پریشانی روانی است. نتایج نشان می‌دهد که نوجوانانی که از حمایت قوی‌تر والدین برخوردارند، حتی در صورت استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی، کمتر دچار مشکلات روانی می‌شوند.

استراتژی‌های والدینی

والدین می‌توانند نقش مهمی در کاهش تأثیرات منفی شبکه‌های اجتماعی بر فرزندان نوجوان خود ایفا کنند. این شامل برقراری ارتباط باز و صادقانه درباره استفاده از شبکه‌های اجتماعی، تعیین محدودیت‌های معقول و منطقی برای زمان صفحه‌نمایش، و ایجاد یک محیط خانوادگی حمایتی است که در آن نوجوانان احساس راحتی کنند تا درباره تجربیات آنلاین خود صحبت کنند.

پیامدهای بلندمدت

تأثیرات بر بزرگسالی

مشکلات روانی که در دوران نوجوانی آغاز می‌شوند، می‌توانند تأثیرات عمیق و طولانی‌مدتی تا دوران بزرگسالی داشته باشند. تحقیقات نشان می‌دهد که بسیاری از اختلالات روانی بزرگسالان ریشه در دوران نوجوانی دارند. بنابراین، پیشگیری و مداخله زودهنگام در این دوره حیاتی می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر در آینده جلوگیری کند.

عملکرد تحصیلی و اجتماعی

مشکلات روانی ناشی از استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند بر عملکرد تحصیلی نوجوانان تأثیر منفی بگذارد. اضطراب و افسردگی می‌توانند تمرکز را کاهش دهند، انگیزه تحصیلی را کم کنند و مشکلاتی در روابط اجتماعی ایجاد کنند. این مسائل می‌توانند فرصت‌های آموزشی و حرفه‌ای آینده نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهند.

راهکارهای پیشنهادی

برای نوجوانان

نوجوانان باید آگاهی بیشتری نسبت به تأثیرات استفاده مفرط از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان خود داشته باشند. تعیین محدودیت‌های زمانی برای استفاده روزانه، غیرفعال کردن اعلان‌ها در ساعات خاص، و ایجاد تعادل بین فعالیت‌های آنلاین و آفلاین می‌تواند کمک‌کننده باشد.

برای والدین و مربیان

والدین و مربیان باید به عنوان الگو عمل کنند و خودشان الگوهای سالم استفاده از فناوری را نشان دهند. ایجاد قوانین خانوادگی درباره استفاده از شبکه‌های اجتماعی، تشویق به فعالیت‌های خانوادگی بدون صفحه‌نمایش، و آموزش سواد رسانه‌ای به نوجوانان از اهمیت بالایی برخوردار است.

برای سیاست‌گذاران

سیاست‌گذاران و مسئولان بهداشت عمومی باید برنامه‌های آموزشی جامعی را برای افزایش آگاهی درباره خطرات استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی طراحی و اجرا کنند. همچنین، تنظیم مقررات برای شرکت‌های فناوری به منظور حفاظت بیشتر از کاربران نوجوان ضروری است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

این مطالعه جامع کانادایی یک زنگ خطر مهم برای والدین، مربیان، سیاست‌گذاران و خود نوجوانان است. با توجه به اینکه شبکه‌های اجتماعی به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مدرن تبدیل شده‌اند، یافتن راه‌های استفاده سالم و متعادل از این پلتفرم‌ها اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.

توصیه کلیدی این است که نوجوانان استفاده خود از شبکه‌های اجتماعی را به دو ساعت یا کمتر در روز محدود کنند. این محدودیت نه تنها می‌تواند به حفظ سلامت روان کمک کند، بلکه زمان بیشتری را برای فعالیت‌های فیزیکی، تعاملات حضوری، و سایر فعالیت‌های سالم فراهم می‌آورد.

با ادامه تحقیقات در این زمینه و افزایش آگاهی عمومی، امید است که بتوانیم راه‌های بهتری برای مدیریت استفاده از فناوری پیدا کنیم تا نوجوانان بتوانند از مزایای شبکه‌های اجتماعی بهره‌مند شوند بدون اینکه سلامت روان خود را به خطر بیندازند. این امر نیازمند همکاری و تلاش مشترک خانواده‌ها، مدارس، جامعه و شرکت‌های فناوری است تا محیطی سالم‌تر برای نسل آینده ایجاد شود.

علی محمد رجبی

منبع گزارش:

Heavy social media use linked to higher psychological distress, particularly for younger teens

این مطالعه توسط Dr. Gary Goldfield و همکارانش در دانشگاه اوتاوا انجام شده و یافته‌های آن در مجله علمی Frontiers in Public Health نیز منتشر گردیده است.

منبع علمی مرتبط (نسخه مقاله پژوهشی کامل در ژورنال):

Frontiers in Public Health – Heavy social media use linked to higher psychological distress

• ۴ گام امنیت کودکان در فضای مجازی – راهنمای امنیت کودکان در عصر دیجیتال
• ۱۰ واقعیت کلیدی درباره نوجوانان و شبکه‌ های اجتماعی در سال ۲۰۲۴ – پژوهش جدید مرکز Pew
• آسیبهای فضای مجازی

به کانال تلگرامی انجمن خانواده و اینترنت بپیوندید. familyweb@

نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند نوجوانان بیشتر از دو ساعت در شبکه های اجتماعی نباشند