” فضای مجازی فرصت بازگشت را از افراد می گیرد “
" فضای مجازی فرصت بازگشت را از افراد می گیرد "
” فضای مجازی فرصت بازگشت را از افراد می گیرد ”
هر چه از عمر فضای مجازی در ایران می گذرد، روز به روز به پدیده ای به نام “عطش افشاگری” دامن زده می شود.
پدیده ای که عطش عمومی “دانستن آخرین اخبار و اطلاعات” را درنوردیده و به چیزی فراتر از “شهروند خبرنگار”، یعنی پدیده “همه خبرنگاری” انجامیده است .
✨سواد رسانه ای برای همه✨
پدیده “همه خبرنگاری” برغم ایجاد تحول چشمگیر در عرصه دسترسی به آخرین اطلاعات و اخبار در هرلحظه و در سایه امکان ارتباطات متعامل و گسترده در فضای مجازی، مشکلات عدیده ای را نیز به همراه دارد و به معنای کسب بخش قابل توجهی از پیام ها و اطلاعات و اخبار توسط کسانی است که نه تنها بخش عمده ای از آن ها کمترین اطلاعی از حقوق مخاطب ندارند، بلکه عده ای نیز بدون پایبندی به اصول اخلاقی، هرنوع مطلبی را در فضای مجازی منتشر می کنند و علاوه بر سرک کشیدن به زندگی افراد مختلف برای ربودن گوی انتشار اخبار تازه، ممکن است فضای مجازی را عرصه خوبی برای انتقام گیری های شخصی نیز بدانند.
بنابراین یکی از پیامدهای ناگزیر و دور از کنترل فضای مجازی، تسهیل ورود همگان به عرصه خبر و خبرنگاری است که نیاز به توجه ویژه دارد؛ به این معنا که هرکسی با هر نوع نگاه، طرز فکر، سطح سواد و طبقه فرهنگی و اجتماعی به انتشار خبر پرداخته و می تواند فضای جامعه را تحت تأثیر قرار دهد؛ و این امر به نادیده گرفته شدن اهمیت “اعتبار منبع خبری” انجامیده و سهل انگاری در اهمیت این نکته که “انتشار هر خبر می تواند بازتاب اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و یا حتی روانی روی افراد جامعه ایجاد نماید” را به دنبال داشته است .
و اما از دیگر تأثیرات مهم و نامحسوس در این زمینه، شدت گرفتن روند “جابجایی و جایگزینی فرهنگی” در فضای مجازیست.
چنانکه رسالت خبرنگاری و انتشار خبر که همواره با اهدافی مانند ثبت و اطلاع رسانی وقایع با هدف رشد و اعتلای فرهنگی- اجتماعی- سیاسی- اقتصادی جامعه، حافظت از حقوق مخاطبان و استیفای حقوق مردم، افزایش اطلاع رسانی های مفید و آگاهی های عمومی، ترویج و آموزش فرهنگ فرهیختگی، آموزش فرهنگ شهروندی ، انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر، جلوگیری از ترویج فساد در جامعه و اهداف توسعه محور و خیرخواهانه دیگر تعریف شده و سرلوحه کار خبرنگاران حرفه ای قرار گرفته است، از حیطه اختیار نمایندگان طبقه فرهیخته جامعه که برای چنین امر خطیری بارها آموزش های متعدد دیده اند و در قبال آنچه منتشر می کنند مسئولند و درصورت بروز بی اخلاقی یا بی توجهی به صحت منبع خبری یا از بین بردن آبروی افراد، مورد پرسش و مؤاخذه قرار می گیرند، خارج شده و به دست همگان، از جمله افرادی از سطح و طبقه پایین فرهنگی- اجتماعی منتقل شده است تا جایی که رسالت خبرنگاری تا حد رواج فرهنگ مچ گیری های فردی از زندگی، کلام و جملات افراد غیرمهم در جامعه که الزاماً تأثیری در روند توسعه ای جامعه نیز ندارند، تنزل پیدا کرده است.
✨سواد رسانه ای برای همه✨
تغییر فرهنگ همدلی به مچ گیری، فرهنگ اغماض و پوشاندن خطای دیگران به زیر ذره بین بردن زندگی افراد، فرهنگ توجه به نکات مثبت و نقاط قوت افراد به جستجوی عیوب دیگران، فرهنگ زشت شمردن عیب جویی و شماتت تمسخر، به رواج یافتن تمسخر رفتار و گفتار افراد به بهانه افشاگری و یا برای سرگرمی و خنده، فرهنگ حفظ آبروی افراد به هتک آبرو از افراد به بهانه ها و اشکال مختلف و موارد بسیار دیگری از این دست، از دیگر پیامدهای سپردن فرهنگ جامعه به دست رسانه هایست که دغدغه و رسالت فرهنگی مشخص یا نقش الگویی فرهیخته برای آن ها تعریف نشده، از این رو به غلبه نوعی از فرهنگ پایین دستی بر فرهنگ فرهیختگی در جامعه انجامیده است.
بنابراین رسانه ها که پیش از این به عنوان تنها مرجع کسب اطلاعات و اخبار و یکی از ابزارهای در دست گروه فرهیخته جامعه – هرچند به شکلی غیرمتعامل- محسوب می شدند و همواره یکی از مراجع مهم انتقال فرهنگ و نشر آموزه های فرهنگی در جوامع بوده اند؛ تا جایی که افراد برای قرار گرفتن در این جایگاه، ملزم به فراگیری علوم و فنون مختلف مرتبط با رسانه و خبرنگاری، از جمله آگاهی به حقوق مخاطب، رسالت قلم و اهمیت نقش رسانه در جامعه بوده اند، امروزه با انتقال ابزار خبر رسانی از فرهیختگان جامعه به همگان حتی افراد فرودست فرهنگی و انتقال نقش خبررسانی از رسانه های رسمی به فضای مجازی و ایفای نقش رسانه ای متعامل، رسالت پیشین آن ها نیز مورد مناقشه قرار گرفته است.
چنان که در فضای مجازی به واسطه امکان انتقال پیام و انتشار اخبار از سوی همگان ، از سویی با کاهش اعتبار منبع و اطمینان از درستی اطلاعات دریافت شده روبرو هستیم و از سوی دیگر با کاهش ارزش فرهنگی و فرهیختگی پیام ها و اخبار منتشره در جامعه، با رسانه ای مواجه هستیم که برای ایفای نقش انتقال فرهنگ و رشد فرهنگی و اجتماعی مردم جامعه، مرجع درستی ندارد.
به عنوان مثال، یکی از مواردی که در اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری درباره حقوق افراد و مخاطبین به طور جدی روی آن تأکید می شود، غیراخلاقی دانستن و ممنوعیت عکس گرفتن بدون اطلاع از افراد و انتشار آن بدون اجازه فرد است که درصورت ارتکاب توسط رسانه، مخاطب حق دارد به دادگاه مطبوعات شکایت کند.
✨سواد رسانه ای برای همه✨
همچنین در راستای حفظ حقوق مخاطب، عکس برداری بدون اجازه از افراد، حتی توسط افراد غیر رسانه ای و به هر دلیل نیز می تواند پیگرد قانونی داشته و برای ایشان مسئولیت حقوقی ایجاد نماید، اگرچه پیگیری قضایی نیز قادر نخواهد بود برخی پیامدهای نقض قانون مانند هتک آبروی افراد را جبران نماید.
چنان که ماجراهایی مانند واترگیت که کسب اطلاعات از جناح رقیب به صورت شنود و جاسوسی رخ داده بود، به رسوایی بزرگ و استعفای نیکسون؛ رییس جمهور وقت امریکا از سمت خود انجامید و روزنامه نگاران آشکارکننده آن مورد تقدیر قرار گرفته و اکنون نیز در عرصه روزنامه نگاری دنیا به عنوان مصادیقی از روزنامه نگاری عمقی، تحقیقی یا مسئولیت اجتماعی از آن ها یاد می شود.
اما از سوی دیگر، مواردی همچون افشای رسوایی جنسی کلینتون؛ رییس جمهور وقت آمریکا نیز مصداقی از افشاگری و روزنامه نگاری تحقیقی در دنیا محسوب می شود که دیدن و بازگویی مواردی از این دست، “همه خبرنگاران” را به ورطه این شبهه می افکند که افشای هرگونه رسوایی اخلاقی افراد، امری مجاز بوده و مصداقی از خبرنگاری یا روزنامه نگاری عمقی یا تحقیقی محسوب می شود.
نکته حائز اهمیت در این گونه موارد آن است که بتوان برغم شباهت های ظاهری این نوع روزنامه نگاری با تجسس در امور دیگران، مصادیق آن ها را از هم تشخیص داده و بین روزنامه نگاری عمقی یا تحقیقی با تجسس در احوال افراد عادی و یا حتی افراد مشهور و سیاستمداران تفکیک قائل شد و مرز آن ها را از هم بازشناخت
که این امر، مهارتی است که تنها بر اثر استمرار و فعالیت در عرصه روزنامه نگاری حرفه ای قابل کسب است و مسلما تشخیص آن برای افراد عادی بسیار دشوار خواهد بود. چنان که در مطبوعات و رسانه های رسمی، انتشار هرنوع پیام از این دست، منوط به بررسی و طی کردن سلسله مراتب و نظارت افراد متخصص و مسلط به اصول حرفه ای روزنامه نگاری و حقوق مخاطب و تأیید آنهاست،
درحالی که افراد در فضای مجازی با هر سطحی از درک و اطلاع از قانون، تنها بنا به تشخیص خود اقدام به انتشار اخبار و اطلاعات کسب کرده از دیگران می کنند.
منبع:کانال تلگرامی ✨سواد رسانه ای برای همه✨
