رسانه و تاثیرات آن بر هویت جوانان و نوجوانان :
رسانه و تاثیرات آن بر هویت جوانان و نوجوانان :
عوامل گوناگونی بر هویت نوجوانان و جوانان تاثیر می گذارد که از جمله آن می توان به خانواده، مدرسه، جامعه و گروه همالان (همسالان) اشاره کرد. اما امروزه با رشد و توسعه رسانه های جمعی می بایستی این رسانه ها را نیز به عنوان عوامل مهم در شکل گیری هویت و شخصیت قلمداد کرد. از جمله این رسانه ها تلویزیون و مطبوعات از جایگاه ویژه ای برخوردارند. به عبارتی دیگر می توان این رسانه ها را به عنوان عامل شکل دهنده آموزش و پرورش غیر رسمی یک کشور تلقی کرد و لذا نقش بسیار مهمی را در تربیت و شکل دهی به هویت نوجوانان و جوانان ایفا می کند. در قرن اخیر رسانه های جمعی عهده دار بسیاری از کارکردهایی شده اندکه درگذشته به دوش والدین، موسسات فرهنگی و مذهبی بوده است. حضور رسانه ها در منزل و مشغول ساختن اعضای خانواده به پیام های خویش بحث شده که ارتباط مستقیم بین والدین و فرزندان تا حد زیادی تحت الشعاع برنامه های رسانه ای قرار گیرد. یک چهارم یا بیشتر ساعات بیداری، کودکان یا نوجوانان در یک محیط معنایی به سر می برند که پدر و مادر نقشی در بوجود آوردن آن ندارند(اولسون، ۱۳۷۷: ۳۷۹؛ به نقل از احمد زاده کرمانی، ۱۳۹۰: ۱۶۵). هنری ماسن(۱۳۷۰) در بحث عوامل اجتماعی شکل گیری هویت در کودکان، به سه دسته از عوامل بیرون از خانواده اشاره می کند که عبارتند از : مدرسه، همالان و تلویزیون . وی از این میان تلویزیون را به عنوان یک عامل مهم در اجتماعی کردن و افزایش رشد شناختی کودکان می داند. رادیو و تلویزیون، حتی به صورت تفریحی نیز کارکردی آموزشی دارند.
مروری بر نظریات مطرح شده پیرامون تاثیرات رسانه ها همچون رادیو و تلویزیون فارغ از جهت گیری های مثبت و منفی آن، نشان از اهمیت تاثیرات رسانه بر هویت و رفتار افراد و به خصوص نوجوانان و جوانان دارد. اما با رشد و توسعه رسانه های جدید مبتنی بر وب ۲ این تاثیرات بسیار مهم تر از سابق گردیده است چرا که این رسانه ها همچون رادیو و یا تلویزیون به صورت یک طرفه به ارائه محتوا نمی پردازد، بلکه مخاطبان نیز خود به عنوان تولید کننده محتوا، با رسانه ها و مخاطبان دیگر به تعامل می پردازند. از سویی دیگر رسانه های جدید کارکردهای فراوانی در حوزه آموزش ایفا می کنند . قبل از تولد این رسانه ها دانش آموزان می بایستی با مطالعه کتابهای درسی خود و با به خاطر سپردن دروس به کسب علم و دانش می پرداختند، اما امروزه رسانه ها می توانند با جذابیت بیشتری به ارائه محتوای آموزشی بپردازند. بنابراین با ظهور رسانه ها، مقوله آموزش نیز دستخوش تغییرات گسترده ای شده است. که در صورت عدم توجه به این مساله مهم، رسانه های جدید می تواند به صورت مساله ای چالش برانگیز برای خانواده ها و به خصوص نسل جوان مطرح گردد.
دکتر مسعود کوثری، استاد دانشگاه تهران و چهره شناخته شده ارتباطات، در مصاحبه ای با مجله مدیریت ارتباطات درباره رسانه های نوین، استفاده از نرم افزارهای مبتنی بر وب ۲ و چالش های رسانه های تعاملی چنین عنوان می دارد:
«کارکردن با این نرم افزارها خیلی از مسائل در روابط خانوادگی را به سطح نرم افزار و شبکه می آورد. یعنی اگر در قدیم کسی دختر عموی خود را سالانه در مراسم و جشنی می دید و از طریق اطلاعات فامیلی می توانست درباره او خبر کسب کند، الان خیلی ساده تر از طریق وایبر می تواند از او خبردار شود. الان عکس هایی از او می بیند که قبلا ممکن بود سال ها طول بکشد تا ببیند و سرعت روابط و کنترل اجتماعی خیلی افزایش پیدا کرده است. در این میان با توجه به اینکه جامعه ما تمرین ندارد، وقتی به این سطح می آید ممکن است اشتباهاتی نیز رخ بدهد. مثلا یک لطیفه نامناسب را برای گروهی از همکاران خود ارسال می کند و این موضوع می تواند تعادلات زیادی را به هم بزند از جمله تصور آدم نسبت به فرد و تصور فرد نسبت به خود . گاهی نیز دعوا و دلخوری هایی نیز در کنار آن ایجاد می شود. حتی گاهی پیش آمده عکس هایی که خیلی خصوصی بوده در اثر یک اشتباه به گروه های غیر خویشاوند ارسال شده است. این عدم تمرین مسائلی را به سطح شبکه های قابل کنترل می آورد که ما در سنین میانه هنوز تمرینی برای آن نداریم.»
بنابراین با توجه به مطالب بیان شده می توان اینطور نتیجه گرفت که با رشد و توسعه رسانه های جدید، ظرفیت های ارتباطی جدید در حال شکل گیری است. دیگر مدیریت این رسانه ها، تنها با پالایش و محدود سازی دولتی میسر نمی باشد، چرا که همه روزه شاهد شکل گیری رسانه و یا شبکه های جدید اجتماعی جدید می باشیم. به همین دلیل مخاطبان رسانه ها و شبکه های اجتماعی می بایستی به مهارتی تحت عنوان سواد رسانه ای مجهز گردند.
منبع:سواد فضای مجازی
