شبکه های اجتماعیمقالات

پدافند غیر عامل، سپر دفاعی | وکیل سایبری

پدافند غیر عامل، سپر دفاعی

پدافند غیر عامل، سپر دفاعی

پدافند غیر عامل، سپر دفاعی – بیان ویژگیهای پدافند غیر عامل در حوزه های پیام رسانی و استفاده از فضای مجازی. وجود ارتباط، فعال بودن پیام رسانها و برقراری ارتباط مسئولین و مردم در بحرانها باعث کاهش چشمگیر مشکلات می شود.

مقدمه

از زمانی که انسان پا به کره خاکی گذاشت زندگی او همواره با حوادث گوناگون عجین بوده است. مسبب این حوادث گاه طبیعت بوده و گاه سایر انسان‌ها. این امر سبب شد تا بشر از همان ابتدا در فکر مقابله با این رویدادها باشد. در مورد حوادث طبیعی انسان‌ها در ابتدا صرفا تحت تاثیر قرار می‌گرفتند و با این اثرات مخرب کنار می‌آمدند اما با گذشت زمان یاد گرفتند که زندگی را امن‌تر کنند. خانه‌هایشان را در مکان‌های ایمن‌تری بسازند، آذوقه‌هایشان را در مکان‌های دور از رطوبت ذخیره کنند و ترفندهای متفاوت دیگری را به کار برند که همگی زندگی را برایشان امن‌تر می‌کرد.

انسان در زمینه مواجهه با مخاطرات ناشی از هم نوعان خودش هم ابتدا دست به دامان جنگ و خونریزی بود و مقابله صرفا به شکل رو در رو و بعد از وقوع یک حادثه یا حمله رخ می‌داد. اما به دلیل ناکارآمدی مقابله رو در رو و میزان بالای تلفات، بعدتر شکل دیگری از دفاع و مقابله پیش از حادثه مرسوم شد که اینبار نگاهی پیشگیرانه به مسئله دفاع داشت که از آن با عنوان پدافند غیرعامل یاد می‌شود.

پدافند غیر عامل فقط در حوزه دفاع و جنگ نبوده و نیست بلکه در سراسر جهان برای مقابله با حوادث طبیعی هم به آن نگاه جدی وجود دارد. پدافند غیرعامل شاید در لفظ اصطلاح نوظهوری باشد اما در عمل سالیان زیادی قدمت دارد. مثلا به دژ و باروهایی که در نقاط مختلف ایران و جهان وجود دارد نگاه کنید. دیوار بزرگ گرگان یا دیوار چین و دیوار برلین… این‌ها همگی نشانه‌هایی از پدافند غیرعامل بودند که از دیرباز به دستور سلاطین و پادشاهان یا توسط خود مردم برای دفاع از مرزهای کشورها و شهرها ساخته می‌شدند. شاید دلیل اهمیت روزافزون این نوع از مقابله‌ها را بشود تغییر شکل جنگ‌ها دانست. امروزه جنگ‌ها تفاوت‌های اساسی با گذشته کرده‌اند که زاییده عوامل متعددی است. نمی‌شود نقش گسترش عجیب و غریب فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی را هم در پیدایش روش‌های نوین جنگ در نظر نگرفت. امروزه ما شاهد بروز شیوه‌های جدید تهدید ملت‌ها و کشورها در قالب جنگ نرم هستیم و خب به همین دلیل همه کشورها و البته ما باید ضمن حفظ آمادگی در مقابل بلایای طبیعی و حملات نظامی، متناسب با وضع موجود به بررسی آسیب‌پذیری ملت و کشور در مقابل بلایای طبیعی و صد البته جنگ نرم و تهدیدات نرم بپردازیم.

حالا بهتر است ببینیم این اصطلاح “پدافند غیر عامل” یعنی چه؟ پدافند غیرعامل نوعی دفاع غیر نظامی است و به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که به جنگ‌افزار نیاز ندارد و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی و حیاتی به تجهیزات و تاسیسات مهم و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد. (فارس، ۱۳۸۶)

همچنین بر اساس سیاست‌های کلی نظام، که توسط رهبر معظم انقلاب ابلاغ شده است، پدافند غیرعامل این‏گونه تعریف می‏شود: مجموعه اقدامات غیرمسلحانه‏‌ای که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب‌پذیری، تداوم فعالیت‌‏های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدها و اقدامات نظامی دشمن می‏‌شود. (پایداری ملی، ۱۳۹۵)

پدافند

با گسترش چشم‌گیر فناوری اطلاعات و ورود حجم عظیمی از اطلاعات نیاز به این دفاع در برابر مخاطرات این فضا بیش از پیش احساس می‌شود. در واقع این نوع از مقابله، سپری مستحکم برای کشورها در مقابل خطرات بالقوه فراهم می‌کند تا به این ترتیب از نفوذ بیگانگان جلوگیری شود.

در واقع کوتاه‌ترین تعریف پدافند غیر عامل، «دفاع بدون سلاح » می‌باشد. (پایداری ملی، ۱۳۹۴)

جنگ نرم

طبق تعریف معروف جان کالینز، جنگ نرم شامل هرگونه اقدام روانی و تبلیغات رسانه‌ای است که جامعه هدف یا گروه هدف را نشانه می‌گیرد و بدون درگیری نظامی و گشوده شدن آتش، رقیب را به انفعال یا شکست وا می‌دارد. جنگ نرم در پی از پا درآوردن اندیشه و تفکر جامعه هدف می‌باشد تا حلقه‌های فکری و فرهنگی آن‌را سست کند و با بمباران خبری و تبلیغاتی در نظام حاکم تزلزل و بی‌ثباتی تزریق نماید. (فروزنده و شادمان،۱۳۹۲، ص ۴)

این تعریف به این معنی است که بر خلاف جنگ‌های سخت و قدیمی که با تسلیحات و ابزارهای جنگی انجام می‌شود؛ این نوع جنگ، کاری به جان و مال افراد و کشورها به شکل مستقیم ندارد و در واقع فرهنگ و مغز افراد را نشانه می‌گیرد. در واقع این جنگ در حیطه محتواها و برنامه‌ها و نرم‌افزارها قرار می‌گیرد که عمدتا از نوع رسانه‌ها هستند و بمباران‌های خبری و تبلیغاتی نقش پررنگی را ایفا می‌کنند. در این جنگ از ابزارهای رسانه‌ای، ابزارهای سایبری و نرم‌افزاری استفاده می‌شود که در دنیا به عنوان جنگ نرم شناخته می‌شود. در فضای جنگ نرم صحبتی از موشک و اسلحه و توپ و تانک، کشتی و یا هواپیما نمی‌کنیم بلکه صحبت از ماهواره، اینترنت، روزنامه، خبرگزاری، کتاب، فیلم، سینما و شبکه‌های اجتماعی می‌شود و خب طبیعتا سربازانی هم که در این نوع جنگ دخیل هستند؛ سربازها و نظامی‌های یک کشور نیستند بلکه روزنامه‌نگاران، سینماگران، هنرمندان و فعالان امور رسانه‌ها هستند. هدف اصلی این نوع جنگ تاثیرگذاری بر افکار عمومی کشورهای مورد حمله و به هم زدن سیستم اطلاع‌رسانی داخلی آن‌ها است که از ابزارهای مختلفی برای رسیدن به این اهداف استفاده می‌شود.

پدافند غیر عامل

برای مقابله با جنگ نرم باید علاوه بر آموزش‌هایی که نیروهای نظامی می‌بینند، مردم و خصوصا فعالان رسانه‌ای نیز خود را آماده مقابله کنند. مثلا اگر شما یک کانال تلگرامی دارید، پس یکی از سربازان این مرز و بوم هستید. حالا می‌توانید به شکل پدافندی و پیشگیرانه، از بروز تنش در کشور جلوگیری کرده و یا خواسته یا ناخواسته تبدیل به یکی از سربازان جبهه مقابل شوید. وقتی شما بدون تحقیق و بررسی اقدام به پخش اخبار و رویدادهایی می‌کنید که به شکل مقرضانه بر علیه کشور ساخته شده‌اند، دارید در جبهه مخالف می‌جنگید. بنابراین نمی‌شود آمادگی پدافندی را فقط مختص به قشر خاصی کرد، بلکه امروزه همه ما سربازان این جنگ هستیم. پدافند غیرعامل به شما می‌گوید که باید قبل از انتشار هر مطلبی درباره آن تحقیق کنید و در صورتی که از صحت و سقم و البته بی‌غرض بودن آن مطمئن شدید اقدام به انتشار آن کنید. یا زمانی که در حال به اشتراک‌گذاری مطلبی هستیم، بسنجیم که آیا این مطلب مغایر فرهنگ و شئون اجتماعی جامعه ما نباشد؛ زیرا در غیر اینصورت این ما هستیم که داریم فرهنگ کشور خود را دستخوش تغییر و تحریف می‌کنیم.

جنگ سایبر

جنگ سایبری از زیر مجموعه‌های جنگ نرم است که در فضای سایبری رخ می‌دهد. یعنی تمامی این فرایندها به کمک ابزارهای کامپیوتری و اینترنتی انجام می‌شود.

در حال حاضر حدود ۳ میلیارد و هفتصد و چهل میلیون نفر از اینترنت استفاده می‌کنند که با توجه به جمعیت هفت و نیم میلیاردی جهان، می‌شود نتیجه گرفت که نیمی از مردم جهان از اینترنت استفاده می‌کنند. (Internet world stats,2017) که خب این آمار، مشخص‌کننده نقش عجیب و غریب جنگ‌های سایبری در رسیدن به اهداف است. در کدام جنگ می‌شود به سادگی نیمی از مردم جهان را هدف قرار داد!

در ایران سازمان پدافند غیر عامل کشور با هدف کاهش آسیب‌پذیری‌های زیرساخت‌های حیاتی کشور از سال ۸۲ فعالیت خود را آغاز کرده است. (داتیس، ۱۳۹۳)

رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور در همایش ملی پدافند غیرعامل در سال ۱۳۹۴ اعلام کرد وظیفه این سازمان در کشور حصول اطمینان از آمادگی در برابر تهدیدات است. (باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۳۹۴) ایشان پدافند سایبری را یکی از مصادیق آمادگی در برابر تهدیدات دانسته و گفته‌اند که پدافند سایبری یعنی دفاع از کشور در برابر تهدیداتی که از فضای سایبر علیه ما شکل می‌گیرد.

پدافند سایبری

دنیای مجازی مانند هر چیز دیگری سرشار از خوبی‌ها و البته بدی‌هاست که امروزه از آن‌ها به عنوان فرصت‌ها و تهدید‌ها یاد می‌شود. همانطور که همه ما با فرصت‌های این شبکه‌ها آشنا هستیم و از آن‌ها بهره می‌بریم لازم است تا در برابر تهدیدها نیز با آگاهی عمل کنیم تا کمترین صدمه را متحمل شویم. چندی پیش رئیس سازمان پدافند غیر عامل کشور در نشست «بررسی آسیب های شبکه اجتماعی»، به بررسی آسیب‌ها و تهدیدهای فضای مجازی و گوشی‌های هوشمند پرداخت. در این بررسی ، مشخص شد که ۱۱ تهدید اصلی در فضای مجازی و تلفن همراه وجود دارد. یکی از اصلی‌ترین نوع این تهدیدات، جاسوسی از طریق تلفن همراه است. به این ترتیب که شما زمانی که تلفن هوشمندی می‌خرید اولین چیزهایی که در اختیار تلفن خود و البته دنیای پشت این صفحه کوچک قرار می‌دهید اثر انگشت و عکس قرنیه چشم است. حتما به خوبی می‌دانید که حتی اگر با جراحی پلاستیک ظاهر خود را تغییر هم دهید باز این دو عنصر به شکل قبل باقی می‌مانند. یکی دیگر از این تهدیدات، هویت مجازی است. یعنی ممکن است کسی که در قالب یک انسان فرهیخته با شما در شبکه‌های مجازی تعامل می‌کند، یک جنایتکار بالفطره باشد که خب این منشاء تهدیدات بسیاری است. اینجا پدافند غیرعامل به شما می‌گوید باید مراقب افرادی که از کانال فضای مجازی به شما نزدیک می‌شوند باشید و به سادگی اطلاعات خود را در اختیار آنان قرار ندهید. سرویس مکان‌یاب، گالری تصاویر، پیامک‌های داخل تلفن و غیره می‌توانند اطلاعات کاملی را درباره ما به سرویس‌های جاسوسی و خرابکار بدهند. بنابراین باید مراقب باشیم تا حد امکان، خصوصا در مکان‌های حساس موقعیت مکانی خود را خاموش نگه داریم و یا عکس‌های شخصی و قابل سوء استفاده را در تلفن همراه نگهداری نکنیم و به هیچ وجه آن‌ها را در هیچ شبکه اجتماعی قرار ندهیم. شاید پیش خود بگویید مگر چه اطلاعات مهمی در مورد من وجود دارد یا مگر می‌شود از چند اسم و حساب کاربری اطلاعات مفیدی بدست آورد؟ باید بگوییم امروزه تکنولوژی‌ای به نام داده کاوی وجود دارد که به شکل هنرمندانه‌ای قطعات اطلاعات هر شخص را به مرور زمان به شکل تکه‌های یک پازل کنار هم می‌چیند و به این ترتیب به اطلاعات معنادار و باارزشی درباره هر فرد دست پیدا می‌کند. حالا یک مفهوم دیگری هم وجود دارد به نام داده‌های حجیم که همه اطلاعات افراد یک جامعه را کنار هم می‌گذارد و به این ترتیب درباره افراد آن جامعه اطلاعات دقیقی را بدست می‌آورد. مثلا می‌فهمند مردم تهران به چه موضوعاتی علاقمندند و مردم خراسان جنوبی روی چه موضوعی تعصب دارند. یزدی‌ها را چه موضوعاتی می‌رنجاند و چه موضوعاتی بوشهری‌ها را شاد می‌کند و به این ترتیب دشمن می‌تواند به شکل هدف‌دارتری روی مردم هر منطقه کار کند. پدافند غیرعامل به دنبال آموزش مردم است تا از دادن اطلاعات به سرویس‌های جاسوسی و خرابکار خودداری کنند و به سادگی فریب رسانه‌های معاند را نخورند.

پدافند سایبری

همانطور که همگی به خوبی می‌دانیم هر چیزی که ما در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنیم، حتی اگر یک دقیقه بعد آن را پاک کنیم، تا همیشه در سرورهای این شبکه‌ها باقی می‌مانند و از بین نمی‌روند. تکنیک‌های پدافند غیرعامل به ما توصیه اکید می‌کنند که در نشر اطلاعاتمان در شبکه‌های اجتماعی، خصوصا شبکه‌هایی که سرورهای آن‌ها در خارج از کشور هستند، دقت زیادی به خرج دهیم و از بازنشر اکاذیب و یا مطالب نامناسب خودداری کنیم.

جنگ‌های نسل چهارم

با انقلاب علوم و فناوری‌ها خصوصاً در زمینه اطلاعات، ارتباطات، الکترونیک و رایانه در سال‌های اخیر، جنگ‌های نسل چهارم، طراحی و در چند جنگ اخیر، تجربه شده و سیر تکاملی خود را طی می‌نماید.

  • مشخصه جنگ‌های نسل چهارم:
  1. تاکید بر جنگ نرم (شامل جنگ‌های اطلاعاتی، جنگ روانی و تبلیغاتی، جنگ سایبری)
  2. تاکید بر جنگ الکترونیک پیشرفته
  3. تکیه بر سلاح و تجهیزات هوشمند و پیشرفته و دقیق
  4. گسترش عرصه جنگ به فضا
  5. پرهیز از درگیری قطعی در جنگ سخت، قبل از اطمینان از پیروزی در جنگ نرم
  6. تاکید بر براندزی زیر ساخت‌های ملی و مراکز حیاتی، حساس و مهم در کشور در اولویت نخست اهداف تهاجم
  7. در تلاش موکد و مستمر بر قطع ارتباط رهبری و مدیریت دفاعی و عمومی کشور با مردم و نیز با نیروهای دفاعی
  8. کوتاه شدن مدت زمان جنگ (طراحی جنگ برق آسا) (داتیس، ۱۳۹۳)

همانطور که همه به خوبی می‌دانند داعش با استفاده از همین تکنیک جنگ سایبری و استفاده از شبکه‌های اجتماعی توانست برای مدتی خود را بسیار عظیم‌تر و قوی‌تر از آن چیزی که در واقع بود نشان دهد و همین ترسی که با استفاده از انتشار تصاویر و فیلم‌ها از خود ساخته بود کار نفوذ در شهرها را برای آن‌ها آسان کرده بود. اینجا عده‌ای هوشمندانه و با استفاده از تکنیک‌های پدافند غیرعامل در جهان پویشی برای عدم انتشار ویدیوهای داعش به راه انداختند و با کم شدن میزان این ویدیوها و دیده نشدن آن‌ها آن ابهت پوشالی فرو ریخت و داعش قدرت خود را تا حد زیادی از دست داد.

جایگاه پدافند غیرعامل

همانطور که پیش‌تر گفته شد مفهوم پدافند غیرعامل در جهان و ایران یک مفهوم جدید نیست و از ابتدای پیدایش بشر وجود داشته است. موضوع پدافند غیرعامل و پیشگیری از وقوع یک اتفاق تنها توسط بشر کشف نشده است و خداوند بزرگ نیز در قرآن به کرات به این موضوع اشاره کرده است. همانطور که میدانید در جریان هجرت پیامبر عظیم الشان اسلام(ص) نیز خداوند متعال با استفاده از شگردهای اختفا و فریب که از اصول پدافند غیرعامل است، مانع از دسترسی کفار به ایشان شد. استفاده از عوامل طبیعی برای جلوگیری از دسترسی دشمن، نیز یکی از اصول پدافند غیرعامل است که همواره مورد نظر بوده است و از صدر اسلام توسط پیامبر و سپس ائمه اطهار و پیروان ایشان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به عنوان مثال در صدر اسلام، در جنگ احد با استفاده از ارتفاعات و قرار دادن نگهبانان در نقاط نفوذ و در جنگ خندق نیز با کندن گودال در اطراف مدینه از تکنیک‌های پدافند غیرعامل استفاده شد. (پایداری ملی، ۱۳۹۴)

امروزه شرایط کمی تغییر کرده است. قبلا کشورها و گروه‌ها با استفاده از پدافند غیرعامل در پی آن بودند که از خاک و سرزمین خود محافظت کنند اما امروزه هدف اصلی، افکار و اعتقادات مردم یک سرزمین است که مورد توجه کشورهای متخاصم است. در واقع اگر عقاید مردم یک سرزمین را مانند اعتقادات خودت بکنی، آن سرزمین را فتح نموده‌ای.

همانطور که قبلا گفته شد فضای سایبری یکی از بهترین بسترها برای ترویج تفکراتی است که کشور متخاصم در پی نهادینه کردن آن است. رئیس سازمان پدافند غیرعامل نیز در یکی از سخنرانی‌های خود اذعان داشت که فضای سایبری بخشی از خاک و قلمرو سرزمینی ایران است و باید این فضا را بشناسیم و از آن حفاظت کنیم تا در برابر تهدیدات، بازدارنده ظاهر شویم. (بی بی سی، ۱۳۹۵) شاید بشود گفت این درست‌ترین حرف در این بازه زمانی است و قابل تعمیم به تمامی کشورهاست زیرا نمی‌شود فضای سایبری را چیزی جز خاک یک کشور دانست. همانطور که ایشان گفتند شاید بتوان به جِد گفت که آینده قدرت ملی کشور در توانایی سایبری نهفته است. (بی بی سی، ۱۳۹۵)

جمع‌بندی

واضح است که نقش پدافند غیرعامل خصوصا در حفظ امنیت فضای سایبری نقشی غیرقابل انکار است. همه ما به خاطر داریم وقتی در سال ۲۰۱۶، کودتا در ترکیه رخ داد؛ رئیس جمهور آن کشور به سرعت از طریق شبکه‌های اجتماعی با مردم کشورش صحبت کرد. این نمونه‌ای از پدافند غیرعامل است زیرا در دنیای امروز یکی از اصول مهم پیروزی، از دست نرفتن ارتباط بین رهبران یک کشور و مردم آن است. بارها دیده شده است که در بحرانی‌ترین شرایط هم سید حسن نصراله از طریق رسانه‌ها با مردم کشورش صحبت می‌کند تا این ارتباط حفظ شود.

در عصر حاضر بسیاری از سران کشورها، در شبکه‌های مطرح اجتماعی حساب کاربری دارند که در موقع لزوم بتوانند پیام خود را به مردم کشورشان برسانند. البته بسیاری از کشورها تقویت زیرساخت‌های شبکه‌های اجتماعی داخلی خود را سرلوحه کار قرار داده‌اند؛ زیرا ممکن است که کشورهای دیگر در موقع لزوم بستر لازم را در اختیار این سران قرار ندهند. کشور ما هم با توجه به موقعیت ویژه‌ای که در منطقه و جهان دارد، باید نسبت به تقویت زیرساخت‌های این شبکه‌های داخلی همت گمارد تا در مواجهه با بلایای طبیعی یا حملات خرابکارانه، امکان حفظ کیان کشور و مدیریت بحران را به بهترین نحو داشته باشد. البته این همت تنها از جانب مسئولین کافی نیست و مردم هم باید با سازمان‌های مربوطه همکاری کرده و دانش خود را نسبت به حفظ آمادگی در برابر بلایای طبیعی و انسانی ارتقا دهند. اگر مسئولین، شبکه‌های داخلی را به بهترین نحو مدیریت کنند؛ اما مردم در آن شبکه‌ها حضور نداشته باشند؛ در موقع بحران چطور قرار است، ارتباط حفظ شود؟ بنابراین پدافند غیرعامل فقط مخصوص ارگانی خاص یا صرفا دولت نیست و باید همه مردم نسبت به آن آگاه و البته فعال باشند تا بشود در مواقع اضطراری خسارات را به حداقل رساند. با این تفاسیر یکی دیگر از اقدامات پدافندی که هر شهروند ملزم به رعایت آن است، حضور فعال در شبکه‌های اجتماعی داخلی است تا در موقع لزوم دقیق‌ترین اخبار را دریافت کند و بتواند افکار جامعه را به سمت مثبت هدایت نماید.

نویسنده: خانم زینب رضایت پور

منبع:ceop.ir

به کانال تلگرامی انجمن خانواده و اینترنت بپیوندید. familyweb@

 

 

پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی پدافند غیر عامل، سپر دفاعی

کانال سروش انجمن خانواده و اینترنت

نوشته های مشابه

بستن