سواد رسانه ایمقالاتمقالات علمی

سبک زندگی دینی در عصر فناوری | خانواده و فضای مجازی

سبک زندگی دینی در عصر فناوری

بازدیدها: 174

سبک زندگی دینی در عصر فناوری

سبک زندگی دینی در عصر فناوری – با توسعه فضای مجازی، لاجرم بخشی از زندگی افراد درگیر با فضای مجازی است و عدم اشراف به سبک زندگی در فضای مجازی ممکن است سبب چالشها یا بحرانهایی برای فرد یا جامعه شود. در این کتاب به سبک زندگی در فضای مجازی در چارچوب نگاه دینی و اخلاقی پرداخته می شود

سبک زندگی دینی در عصر فناوری

مقدمه:

رشد سریع تکنولوژی و به‌ویژه پیشرفت روزافزون در حوزه‌های ارتباطی، ماهواره‌ها و اینترنت باعث تحولات پرشتاب در جوامع بشری گردیده و آثار مثبت و منفی فراوانی در پی داشته است. در این میان، آثار اینترنت و فضای مجازی در روابط اجتماعی بیش از سایر حوزه‌ها بوده و تغییرات و دگرگونی‌های زیادی را به‌وجود آورده است.

امروزه روش‌های ارتباطی با دیگران از طریق اینترنت افزایش یافته است. پست الکترونیک، پیام‌های کوتاه، چت‌روم‌ها، وب‌پایگاه‌ها و بازی‌ها، روش‌هایی برای گسترش و حفظ روابط اجتماعی شده‌اند. روزانه میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا از اینترنت استفاده می‌کنند و یکی از کاربردهای اصلی اینترنت، برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران است. فضای مجازی در دنیای امروز، بسیار نفوذ کرده است. فضای مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی هستند که با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند، توانسته‌اند به خوبی در زندگی مردم جا باز کنند. مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروه‌های اجتماعی متفاوت، در فضای مجازی کنار هم آمده‌اند و از فاصله‌های بسیار دور در دنیای واقعی، از این طریق با هم ارتباط برقرار می‌کنند.

در سال های اخیر شبکه های اجتماعی به عنوان بزرگترین دستاورد اینترنت و فضای مجازی به دلایل مختلف از جمله نامحدود بودن ارتباطات، بی‌هویت بودن، آزادی بسیار زیاد، بی‌مکانی و بی‌زمانی کاربران و … با اقبال عمومی مواجه شده و هرکدام به تناسب اهداف خود، فعالیت‌هایشان را گسترش داده‌اند.

فضای مجازی، در کنار مزایای متعددی که به خصوص در سرعت و وسعت انتقال اطلاعات دارد، آسیب‌های متعددی را با خود به دنبال داشته است که یکی از اصلی‌ترین آنها تغییر سبک زندگی و شکستن مرز باورها و ارز‌ش‌ها است. در این نوشتار برآنیم به ناهنجاریهای رایج در فضای مجازی بپردازیم و متناسب با سبک زندگی دینی با رسالت فرد در این شرایط آشنا شویم.

آموزش سبک زندگی صحیح، بدون حذف قطعی فضای مجازی رسالتی است که در عصر حاضر گره‌گشا خواهد بود تا فرد ضمن مراقبت در برابر آلودگی‌ها و اشتهای کاذب در فضای مجازی، بتواند با تفکر و معرفت، رفتار و گفتارش را جهت کمال انسانی منزه کند.

الف) جدل

از آنجایی که فضای مجازی صوت و لحن ندارد، بستر بسیار مستعدی برای جدل است. برخی افراد نیز تصور می‌کنند برای اثبات حق یا اثبات واقعیت یا اثبات نظر خودشان باید به مجادله ادامه دهند در حالی که:

حضرت امام حسین(ع) فرمودند: «بحث و گفتگوهایی که به مراء و خصومت منتهی می‌شود از چهار صورت خارج نیست:

یا تو و طرف گفتگویت به حقیقت مورد بحث، عالم و آگاهید با این حال با یکدیگر جدل می‌کنید، در این صورت شما با بحث و مجادله، دوستی خود را ترک گفته‌اید، خواستار رسوایی شده‌اید و به علم خود اعتنا نکرده و آن را خوار شمرده‌اید.

یا آنکه تو و طرف مقابلت از موضوع مورد بحث چیزی نمی‌دانید و هر دو از آن ناآگاه و بی‌اطلاعید، در این صورت شماها با بحث و جدل، نادانی خود را آشکار می‌سازید و روی جهل، با یکدیگر مخاصمه می‌کنید.

یا آنکه تو مطلب مورد بحث را می‌دانی و طرف مقابلت نمی‌داند در این صورت با ادامه‌ی بحث، به رفیق خود ستم روا می‌داری، زیرا می‌خواهی لغزش او را آشکار سازی و با سخنان خود، وی را خجلت زده و شرمسار نمایی.

یا آنکه طرف بحثت مطلب را می‌داند و صحیح می‌گوید و تو نمی‌پذیری، در این صورت حرمت او را رعایت نکرده‌ای و به قدر و منزلتش در سخن حقی که می‌گوید ارج ننهاده‌ای، و در هر چهار صورت جدال و بحث خصومت‌انگیز، فاسد و باطل است و افراد با فضیلت هرگز مرتکب آن نمی‌شوند.» (مستدرک، ج ۲، ص ۹۸)

امام حسن عسکری(ع) فرمودند: جدال مکن که ارزشت می‌رود و شوخی مکن که بر تو دلیر شوند. (تحف العقول، ص ۴۸۶

ب) هدر رفتِ زمان

با وجود اینکه از مزایای مهم فضای مجازی، سرعت انتقال اطلاعات است، ولی وسوسه حضور در گروه‌های اجتماعی متنوع و وبگردی در شکل‌های مختلف، می‌تواند سبب اتلاف وقت زیادی شود. غفلت فرد از این آفت مهم، ممکن است باعث شود که کارهای مهم و اولویتهای زندگی به تأخیر بیفتد و ساعتهای زیادی برای امور کم اهمیت‌تر سپری شود.

رسول خدا(ص) فرمود: بنده در روز قیامت، گام از گام بر نمی‌دارد مگر آن که از چهار چیز پرسیده شود: از عمرش که چگونه سپری ساخته، و از جوانی‌اش که چگونه هدر داده است… (الخصال، ص ۲۵۳، ح ۱۲۵)

امام علی(ع) فرمود: عمرت همان تعداد نفس‌های تو است که بر آن نگهبانی است که آن را شمارش می‌کند. (منتخب میزان الحکمه، ص ۳۷۱، ح ۴۵۸۹)

امام علی(ع) فرمود: عمر تو، مهریه سعادت و نیک‌بختی تو است اگر (با برنامه‌ریزی) در مسیر طاعت خدا به کار گرفته شود. (شرح غررالحکم، ج ‏۲، ص ۵۰۰)

امام علی(ع) می‌فرماید: هر کس به چیزی که مهم نیست بپردازد، آنچه را که اهمّیت بیشتری دارد، از دست می‌دهد. (میزان الحکمه، ح ۱۴۲۱۱)

 حضرت امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: فکر تو وسعتى که همه امور را فرا بگیرد ندارد، پس آن را براى امور مهمّ فارغ بگذار. (غررالحکم و دررالکلم، ح ۵۵۵)

ج) بی‌برنامگی

از مهم‌ترین خصلت‌های یک فرد موفق، برنامه‌ریزی است. برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت نقش زیادی در سوق دادن فرد به سمت هدف و دستیابی به موفقیت دارد. اما توجه بیش از اندازه به حضور در فضای مجازی، باعث بی‌برنامگی می‌شود.

امام علی(ع) فرمودند: هر کس که به کار بی‌اهمیّت بپردازد، کار مهم‌تر و لازم‌تر را تباه می‌کند. (الحیات، ج ۱، ص ۳۰۸)

امام علی(ع) فرمودند: پس کمربندها را محکم ببندید و دامن همت بر کمر زنید که به دست آوردن ارزش‌های والا با خوش‌گذرانی میسر نیست. (نهج البلاغه، خطبه ۲۴۱)

د)کاهش همنشینی با اقوام و آشنایان

یکی از ملزومات سبک زندگی، همنشینی با اقوام و آشنایان است که هم سبب گشایش روزی و هم طراوت روح می‌شود. برکات زیادی در تعاملات حضوری هست که با پیشرفت فناوری قابل جایگزینی نیست. اما متأسفانه با توسعه فضای سایر سیستم‌های ارتباطی مانند تلفن، چت، شبکه‌های اجتماعی و …  کاهش همنشینی‌ها و عوارض ناشی از آن گریبانگیر جامعه شده است.

امام صادق(ع) می‌فرمایند: به دیدار یکدیگر بروید که بی‌گمان این دیدارها، زنده کننده دل‌های شما و یاد کردی از سخنان ماست و سخنان ما شما را به یکدیگر مهربان می‌سازد و اگر بدان عمل کنید، ره می‌یابید و رهایی پیدا می‌کنید و اگر آن را کنار نهید، ره گم می‌کنید و نیست می‌شوید. پس آن را فرا پیش گیرید که من ضامن نجات و رهایی شما هستم. (بحار، ج ۷۴، ص ۲۵۸)

 امام صادق(ع) می‌فرمایند: هر که به خاطر خدای عزّوجلّ با برادر خود دیدار کند. خداوند عزّوجلّ فرماید: تو در حقیقت مرا دیدار کردی و پاداش تو بر عهده من است و من به پاداش کمتر از بهشت برای تو راضی نمی‌شوم. (اصول کافی، ج ۲، ص ۱۷۶)

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند:

 مَثَلِ دو برادر دینی که یکدیگر را ملاقات می‌کنند مانند دو دستی است که یکی دیگری را می‌شوید، و وقتی دو مؤمن با یکدیگر ملاقات می‌کنند، خداوند از یکی به دیگری خیر می‌رساند.  (محجه البیضاء، ج ۳، ص ۲۸۵)

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: دیدار، دوستی‌آور است. (سفینه البحار، ج ۱،ص ۵۶۷)

رسول خدا(ص) می‌فرمایند: آن که برادر مؤمن خود را دیدار می‌کند پاداشی بزرگتر از شخص دیدار شده دارد. (میزان الحکمه، ج ۴، ص ۲۹۷)

ه) انتشار شبهات

برخی افراد خواسته یا ناخواسته با انتشار شبهات، اثرات مخرب زیادی را بر فضای فکری و فرهنگی جامعه ایجاد کرده‌اند. در حالی که در برابر شبهه باید توقف داشت و اگر هم فردی به دنبال کشف حقیقت است، راه درست آن مطالعه و پرسش از اهل فن و متخصصان است.

امام علی(ع) می‌فرمایند: شبهه را به این خاطر شبهه مى‌گویند که شبیه حق است. اما چراغ اولیاء خدا در امور شبهه‌ناک یقین، و راهنمایشان راه هدایت است. ولى دعوت کننده دشمنان خدا در مسیر شبهه ضلالت، و راهنمای آنان کوردلى است. نه ترس از مرگ علّت نجات اسـت، و نه عشـق به بقا عامل جاودانگى اسـت. (نهج البلاغه، خطبه ۳۸)

امام علی(ع) می‌فرمایند: همانا ابتداى ظهور فتنه‏ها، هواهایى است که پیروى مى‏شود، و احکامى که در چهره بدعت خودنمایى مى‏کند، در این فتنه‏ها و احکام با کتاب خدا مخالفت مى‏شود و مردانى، مردان دیگر را بر غیر دین خدا یارى و پیروى مى‏نمایند. اگر باطل از آمیزش با حق خالص مى‏شد راه بر حق جویان پوشیده نمى‏ماند. و اگر حق در پوشش باطل پنهان نمى‏گشت زبان دشمنان یاوه‌گو از آن قطع مى‏گشت. ولى پاره‏اى از حق و پاره‏اى از باطل فراهم شده و در هم آمیخته مى‏شود، در این وقت شیطان بر دوستانش مسلط مى‏شود و آنان که لطف حق شاملشان شده نجات مى‏یابند. (نهج البلاغه، خطبه ۵۰)

امام محمّد باقر(ع) می‌فرمایند: توقف در شبهه، بهتر از به هلاکت افتادن است.(اصول کافی، ج ۱، ص ۱۸۵)

و) تعامل ناصحیح با نامحرم

وسوسه حضور در شبکه‌های اجتماعی مختلف، استفاده از پیامهای خوش آب و رنگ و جذاب، بی‌دقتی در حفظ حریم‌ها در بستر مجازی می‌تواند اسباب ارتباطات نادرست با نامحرم را فراهم کند. حال ممکن است شروع این رابطه مغرضانه یا سهوی باشد ولی هر آنچه که باشد ادامه مسیر، آتش در انتظار آن است.

پیامبر اکرم(ص) درباره شوخی با زن نامحرم فرمود: هر کس با زنی نامحرم شوخی کند برای هر کلمه که با او گفته است، هزار سال در آتش دوزخ او را زندانی می‌کنند.» (عِقاب‌الاعمال، ص ۶۵۲)

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: شهوت‏ها و خواهش‏هاى نفسانى زهرهاى کشنده‏اند. (غررالحکم، ج ۱، ص ۳۰)

امام علی(ع) فرمودند: کسی که نفس خود را در مقابل انگیزه‌های لذیذ، نگاه می‌دارد، مالک تمایلات خویشتن است و آن کس که نفس سرکش را در راه نیل به لذایذ، آزاد می‌گذارد، در معرض نابودی و هلاکت است. (غررالحکم و دررالکلم، ح ۴۷۹۹)

ز) زیاده روی در شوخی

بذله‌گویی و شوخی که سبب انبساط خاطر افراد شود، به شرط اینکه همراه به مسخره کردن فرد یا گروه خاصی نباشد، بسیار پسندیده است. اما رعایت اعتدال از اصول آن است.

پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند: من شوخی نمی‌کنم و سخنی نمی‌گویم، مگر آنکه در چارچوب حق باشد. (بحارالانوار، ج ۶۶، ص ۷)

رسول گرامی اسلام در هشداری می‌فرماید: وای بر کسی که کلام دروغی را نقل کند تا دیگران بخندند. وای بر او، وای بر او. (بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۴۸)

پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند: از شوخی [زیاد] بپرهیز؛ زیرا ارزش و قداستت شکسته می‌شود. (بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۴۸)

ح) بر ملا کردن خطاها

سرعت و وسعت فضای مجازی بستری را فراهم کرده است که هر خطایی را در زمانی اندک به اطلاع حداکثر مخاطبان می‌توان رساند. ولی

آیا این کار درست است؟

آیا ما می پسندیم که دیگران با خود ما چنین رفتاری داشته باشند؟

آیا ادامه این کار، سبب قبح‌شکنی در فضای جامعه نمی‌شود؟

آیا افشاگریهای متعدد، سبب رواج حس بی‌اعتمادی در جامعه نخواهد شد؟

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: هر کس عیب و زشتى برادر مسلمان خود را فاش کند، خداوند زشتى او را آشکارسازد، تا جایى که او را در درون خانه‌اش رسوا سازد. (میزان الحکمه، ح ۱۴۸۰۶)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که از عمل منکری باخبر شود و آن را افشا کند، چنان است که خود، آن را انجام داده است و کسی که از کار نیک و شایسته‌ای مطلع گردد و آن را افشاء نماید، بسان کسی است که آن را انجام داده است. (وسایل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۹۶)

پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: هر که از برادر خود کار زشتی مشاهده کند و آن را پوشیده نگه دارد، خداوند در دنیا و آخرت عیب‌پوش او باشد. (کنز العمّال، ح ۶۳۹۲ و میزان‌الحکمه، ج ۸، ح ۱۴۷۹۲)

ط) انتشار اخبار کذب یا شایعات

امام علی(ع) می‌فرمایند:  دروغگویى از اخلاق اسلام نیست. (تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص ۲۲۰، ح ۴۳۷۹)

امام علی(ع) می‌فرمایند: راستگو بودن و پرهیز نمودن از دروغ، زیباترین اخلاق و بهترین ادب است. (تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص ۲۱۷، ح ۴۲۹۴)

امام حسن عسکری(ع) می‌فرمایند: مواظب باش از این که بخواهى شایعه و سخن پراکنى نمائى و یا این که بخواهى دنبال مقام و ریاست باشى و تشنه آن گردى، چون هر دوى آن‌ها انسان را هلاک خواهد نمود. (بحارالأنوار، ج ۵۰، ص ۲۹۶)

امام صادق(ع) می‌فرمایند: هرگاه مؤمن به برادر [دینى] خود تهمت بزند، ایمان در قلب او از میان مى‌رود، هم‌چنان که نمک در آب، ذوب مى شود. (کافى، ج ۲، ص ۳۶۱، ح ۱)

نتیجه‌گیری

هم‌گام با توسعه فناوری و توسعه روش‌های ارتباطات اجتماعی، باید به موازین اخلاقی اسلامی توجه داشت. فضای مجازی، شمشیر دو لبه‎ای است که ضمن اینکه دستاوردها و تسهیلات ویژه‌ای برای بشر امروز داشته است، به راحتی می‌تواند  فرد را با اهمال در لبه پرتگاه اخلاق قرار دهد.

نویسنده: خانم رعنا شکوهی ستا

منبع:سامانه ملی کودک و اینترنت ceop.ir

به کانال تلگرامی انجمن خانواده و اینترنت بپیوندید. familyweb@

 

سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری سبک زندگی دینی در عصر فناوری

کانال سروش انجمن خانواده و اینترنت

نوشته های مشابه

بستن