مقالاتمقالات آموزشی

با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ | خانواده و فضای مجازی

با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟

با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟

با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ – چگونه وارد فضای مجازی شده ایم؟

در عصر مجازی، بیش تر امور زندگی انسان به شکل مجازی انجام می شود. دفتر کار مجازی، تجارت مجازی، تفریح های مجازی، سفرهای مجازی و موارد مشابه آن، نمونه هایی هستند که در فضای سه بُعدی، شرایط مناسبی را برای خانواده فراهم می کنند. آیا آسیب شناسی عصر مجازی، سؤال بعدی مسئولان تربیتی عصر مجازی نخواهد بود؟ در عصر مجازی، تغییرهای اساسی در رفتار بشر پدید خواهد آمد و برخی از صفت های ناپسند – که به دلایل مختلف، گریبان گیر زندگی امروز دنیاست – به دلیل عینی و قانون مند بودن همه ی امور اجرایی، از جامعه رخت خواهد بست و همه ی کارها قابل رؤیت و پی گیری خواهد بود. مردم در جهان مجازی، شناخت بهتری از جهان و فلسفه ی وجودی انسان خواهند داشت و به نحو بهتری، تربیت خواهند شد و با توجه به این که از نظر تئوری در عصر مزبور، مشکل های معیشتی و تهیه ی ابزار کار حل شده، دانش و اطلاعات در سطح گسترده ای، در همه ی زمینه ها در دسترس مردم است. توجه به مسایل روحی، روانی، معنوی و گرایش به مذهب افزایش خواهد یافت و تحول اساسی در زندگی انسانی – با توجه به دست آوردهای فن آوری اطلاعات – میسر و امکان پذیر خواهد بود.

آموزش خانواده، رکن توسعه

مؤثرترین رکن توسعه ی خانواده در شهر الکترونیک، آموزش است. فناوری اطلاعات، شرایطی پدید می آورد که امکان آموزش هر چیز به هر کس، در هر جا و هر زمان فراهم شود. با توسعه ی آموزش الکترونیکی و آموزش مجازی، فرصت های جدیدی برای خانواده پدید می آید تا بتواند ضمن حفظ فرهنگ بومی، از تجربه های مفید دیگران هم به خوبی استفاده کند. این نوع سیستم آموزشی، مزایای زیادی دارد که بعضی از آن ها عبارت اند از:

ـ آموزش هر کس در هر جا و هر زمان، فارغ از هرگونه محدودیت نژادی، سن و امثال آن؛

ـ کاهش هزینه های فیزیکی ساختمان در ارتباط با آموزش؛

ـ دسترسی آنی به منابع و اطلاعات در هر زمان؛

ـ فراهم بودن منابع آموزشی برخط به شکل یک نواخت و یک پارچه، با شرایطی متناسب تر از شیوه ی آموزشی سنتی؛

ـ دسترسی به تجربه های دیگران در آموزش و امکان ذخیره سازی آن؛

ـ انتخاب متن مورد علاقه، براساس امکان ها و توان مندی های فرد؛

ـ به روز شدن کلیه ی متون آموزشی و درسی و سادگی روند آن؛

ـ امکان ارزیابی و اندازه گیری آموزش خلاق.

سواد اینترنتی، فرصت ها و معضل ها

کامپیوتر و اینترنت، هم نیاز به نوع خاصی از سواد و مهارت دارد و هم الگوهای فرهنگی و رفتاری ویژه ای در پی دارد. مهم ترین مسئله ی اینترنت، از نظر فرهنگی، عدم تطابق محتوای ارائه شده با الگوهای فرهنگی و هنجارهای رفتاری جوامع مختلف است. فن آوری اینترنت، برای بیش ترین سرعت و کم ترین کنترل، طراحی شده است؛ لذا اعمال کنترل های اخلاقی در آن دشوار است. حجم بالای محتوای مستهجن تجاری و مجانی در اینترنت، یکی از معضل های اخلاقی و خانوادگی است. مشکل فرهنگی دیگر اینترنت، غلبه ی زبان انگلیسی و فقدان منابع غنی به زبان های دیگر است؛ در نتیجه، سلطه ی زبان انگلیسی بر زبان های دیگر با اینترنت تقویت می شود.

کشورهای در حال توسعه، معتقدند جریان آزاد اطلاعات، آن ها را در یک رقابت نابرابر و بی فایده با دولت های دیگر و شرکت های خارجی و چندملیتی قرار می دهد و با تهدید ثبات جامعه از نظر فرهنگی، ناامنی فزاینده ای بر این کشورها تحمیل می کند. فروریختن مرزهای فرهنگی کشورهای هدف، در برابر فن آوری های جدید اطلاعاتی و ارتباطی، اثرهایی شگرف بر امنیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این کشورها داشته است. متأسفانه به دلیل نبود ضوابط و مقررات جهانی در اینترنت، هیچ گونه تضمینی نیست که همه ی گروه ها برای رسیدن به اهداف انسانی فعالیت کنند! زیرا در کنار انجمن های خوبی مانند انجمن مبارزه با ایدز، مبارزه با سرطان، گروه های آزادی خواه و مدافع حقوق بشر، در مواردی حضور انجمن هم جنس بازان و گروه های خشن نیز دیده می شوند.

اینترنت و امنیت فرهنگی

امنیت فرهنگی، مهم ترین مؤلفه برای ساختن مفهوم جدید مردم سالاری فرهنگی است. بنا به یک تعبیر، مردم سالاری فرهنگی عبارت است از:

۱ـ حفاظت و تشویق تنوع فرهنگی و حق دسترسی به فرهنگ، برای همه ی افراد داخل کشور و جهان؛

۲ـ تشویق مشارکت فعال، در حیات فرهنگی جامعه؛

۳ـ تواناساختن مردم برای مشارکت در تصمیم سازی هایی که بر کیفیت زندگی فرهنگی آنان اثرگذار است؛

۴ـ تضمین دسترسی برابر و عادلانه به منابع و حمایت های فرهنگی.

در امنیت فرهنگی نیز باید به دو بُعد ملی و جهانی توجه کرد. نحوه ی نگرش به منشأ و آثار توسعه ی فن آوری و رسانه های نو، به ویژه اینترنت، یکی از عرصه های اصلی تقابل میان دو راه برد ثبات گرا و تحول گرا، در روی کردهای امنیتی ایرانِ امروز است.

آسیب های فن آوری اطلاعات در خانواده

آسیب اخلاقی: ارتباطی که از طریق اتاق های گفت وگو بین افراد مختلف برقرار می شود، گاهی صدمه های زیادی پدید می آورد. این اتاق های گفت وگو – که اغلب با نام های جعلی و مجهول امکان ارتباط در آن است – می تواند زمینه های لازم را برای ایجاد برخی از مفاسد اجتماعی پدیدآورد و تقریباً راهی هم برای جلوگیری از آن نیست. در یک اتاق گفت وگو، مردی شصت ساله می تواند خود را بیست ساله معرفی کند و به اذیت و آزار دیگران بپردازد. به جرئت می توان گفت که خطر اتاق های گفت وگو، به مراتب بیش تر از سایت های غیراخلاقی در اینترنت است؛ زیرا بی اطلاعی خانواده ها از این موضوع، خطرهایی را بر خانواده ها تحمیل می کند. قرارگرفتن در معرض فرهنگ های گوناگون، آزادی های زیاد در یک دوره ی زمانی به نسبت کوتاه و امکان دسترسی به اطلاعات غیراخلاقی گوناگون از طریق اینترنت، برخی از نمونه های این خطرها هستند.

آسیب های پزشکی: بازی های کامپیوتری با داشتن صفحه های گرافیکی، تنوع رنگ و سرعت زیاد تعویض صفحه ها، اثرهای منفی روی مغز و اعصاب کودکان و حتی بزرگ ترها می گذارند و برخی اختلال ها را موجب می شوند. هم چنین استفاده ی زیاد از کامپیوتر، اثر منفی بر بینایی افراد دارد و موجب سوزش چشم ها می شود. اثرهای منفی دیگر عبارت اند از: دردهای شدید کمر، دست، گردن و سر ـ که به شکل آرتروز ظاهر شده و گاهی موجب کیست مفصلی در مچ دست می شود ـ افتادن سرشانه ها و خارج شدن ستون فقرات از حالت طبیعی.

آسیب فرهنگی ـ اجتماعی: اساسی ترین و مهم ترین پی آمدهای ناشی از توسعه ی فن آوری اطلاعات، از بُعد فرهنگی و اجتماعی انزوای بسیاری از کودکان، با رایانه و اینترنت است. کودکانی که از بدو زندگی و در دوران کودکی، به دلیل کمبود فضاهای تفریحی و آموزشی، با بازی های کامپیوتری در منزل مشغول می شوند و به مرور، نوعی انزواطلبی را پیش می گیرند که در نهایت، باعث منزوی شدن آنان در اجتماع می شود. حال آن که کودکان در دوران رشد، باید با هم نوعان و کودکان هم سن خود، بازی های دسته جمعی انجام دهند تا ارتباطات اجتماعی را فراگیرند. منزوی شدن کودک و بازی با افرادی که در دنیای واقعی نیستند، در آینده ممکن است اثرهای بسیار منفی و نامطلوبی در رفتارهای اجتماعی کودک ایجاد کند. قهرمانانی که در بازی های رایانه ای، ظاهر می شوند، با تصاویر و صحنه های خشونت آمیز همراه اند که اثرهای منفی فرهنگی ـ اجتماعی در پی دارند.

وظیفه ی خانواده در عصر ارتباطات و انفجار اطلاعات چیست؟

۱ـ والدین برای این که بتوانند درباره ی محاسن و معایب رسانه ها، راهنمای خوب و مؤثری برای فرزندان شان باشند، باید در این زمینه، مطالعه و مشاوره کرده، اطلاعات و مهارت های خود را افزایش داده و به روز کنند تا توصیه های آنان برای فرزندان، قابل قبول و پذیرش و دارای دقت و اعتبار باشد.

۲ـ اینترنت، به خودی خود، بد نیست؛ مهم نحوه ی استفاده از آن است. آیا حاضرید فرزندتان را – که شناکردن بلد نیست – در دریا رها کنید؟ پس چگونه حاضرید او را بدون مهارت و آمادگی در اقیانوس اطلاعات، تصاویر، فیلم ها و برنامه های مختلف با محتوای گوناگون فرهنگی ـ اجتماعی رها کنید؟

۳ـ ورود رسانه ها به خانه، به معنی ورود غریبه ها به خانه است! هرگز برنامه ها و فیلم هایی را که متناسب با فرهنگ، سن و درک فرزندتان و ارزش های اخلاقی نیست – چه از طریق شبکه های تلویزیونی ایران و چه شبکه های ماهواره ای – با فرزندتان تماشا نکنید.

۴ـ برای تماشای تلویزیون و بازی با رایانه در منزل، ضوابطی که قابلیت اجرا باشد، با نظر فرزندتان در نظر بگیرید و خود به آن عمل کنید. محدودیت هایی را متناسب با سن و دور ه ی تحصیلی فرزندتان اعمال کنید (هرگز بدون زمان بندی و محدودیت، پلی استیشن، رایانه و تلویزیون را در اختیار آن ها، حتی قبل از دبستان قرار ندهید تا به شکل یک عادت و اعتیاد غلط دربیاید؛ زیرا در مراحل بعدی، اصلاح و کنترل به راحتی قابل اجرا نیست).

۵ـ برای این که استفاده از رسانه ها یک عادت زیان بار نشود، محیط زندگی خود و فرزندتان را متنوع کنید؛ مثلاً از طریق: کتاب خوانی، قصه گویی، نقاشی، کارهای دستی و امور هنری، رفتن به موزه ها، کتاب خانه ها، پارک ها، مساجد، تفریح و ورزش.

۶ـ در خرید بازی های رایانه ای دقت کنید تا بازی هایی را که برای رشد ذهنی، خلاقیت، تجسم فضایی و دیگر مهارت های فرزندتان مفید است، با مشورت افراد خبره و مطلع انتخاب کرده و بازی های خشن و مبتذل را هرگز خریداری نکنید.

۷ـ به خاطر داشته باشید که استفاده ی بیش از حد فرزندان از رسانه ها، سبب بروز رفتارهای پرخاش گرانه، خشن و انتقام جویانه، بی اعتنایی به ارزش های خانواده و بی علاقگی به درس و مسئولیت پذیری می شود.

۹ـ والدین باید بدانند که رسانه های گروهی، نقشی فراتر از یک وسیله ی سرگرم کننده دارند. این وسایل ابزاری فرهنگ ساز شده اند و قدرت های مسلط جهانی، می کوشند با استفاده از این ابزار، زمینه های نفوذ فرهنگی خود را در جوامع دیگر، فراهم آورند.

دروغ هایی که مردم باور می کنند

در ادامه، با آقای «جعفر شاهرخی»، مدرس و کارشناس ارشد ارتباطات اجتماعی، درباره ی اینترنت و پی آمدهای آن به گفت وگو نشستیم.

* آقای شاهرخی! برای شروع، کمی از رسانه های جمعی و شبکه های اجتماعی بگویید.

رسانه های جدید برای کامل کردن زندگی آمده اند؛ اما امروز ما با این اتفاق روبه رو نیستیم. چه بسا رسانه های نوین، کارکرد خانواده ها را تغییر داده و نقش پدر، مادر و هم چنین کارکرد و نقش فرزند در خانواده با اس ام اس، وایبر، فیس بوک و… تغییر کرده است. گاه مادر، مودم را تا آشپزخانه هم برده و غافل از وظایف مادری و همسری خویش می شود. رسانه های جدیدی هم چون موبایل، راه های ارتباطیِ تازه ای پدید آورده و در خانواده، تغییرهایی داده اند. از جمله ی این تغییرها، می توان به مصرف گرایی بسیار، مادی گرایی و هم چنین سودآوری برای سازندگان چنین وسایلی اشاره کرد. امروزه چه بسا مصرف گرایی و خرید رسانه های جدید، حرف اول را می زند. این روزها، جوانان کتاب جدیدی برای مطالعه نمی خرند؛ اما در عرض دو یا سه ماه، گوشی سالم خود را عوض می کنند؛ ضمن این که از چنین وسیله ای، هر استفاده ای می شود، جز مکالمه!

* پس آسیب های رسانه های جمعی در خانواده و نقش آن در حیا و غیرت زوجین بسیار اثرگذار است؟

می دانید که فن آوری، با سرعت بیش تری از رشد فرهنگی در حال پیش رفت است. وقتی فن آوری و رشد فرهنگی هم سو نباشند، جامعه دچار واپس گرایی می شود. آلن تورن می گوید: «فن آوری، نشر پی آمدهای علمی و اداری ماست؛ مدرنیسم، خدا را از صدرنشینیِ جامعه خلع می کند.» در جامعه ی فعلی، این ظاهرِ بسیار ساده و فریبنده ی رسانه های اجتماعی، ماهیتش غیرمعنوی شده است؛ از این رو، گسست در خانواده شکل می گیرد و مردم، بدون رودررویی در جامعه، با یک کلیک، با سرتاسر دنیا مرتبط می شوند. در چنین جامعه ای، مردم دروغ را می شنوند و به راحتی باور می کنند و می پذیرند؛ حتی گاهی دروغ، برای شان خوش آیند هم هست! آنان از دروغ های چهره به چهره خسته شده اند و به دروغ های رسانه های جمعی، پناه برده اند. باید بدانید که در حال حاضر، یک میلیارد و دویست اس ام اس در دنیا جابه جا می شود و دومیلیاردوچهارصدهزار لایک در فیس بوک هست.

* معنویت چه قدر می تواند در رویارویی با شبکه های اجتماعی مفید باشد؟

شبکه های اجتماعی و رسانه های جمعی، به شدت در حال رشد هستند و فرهنگ استفاده از آن، جا نیفتاده است؛ این باعث ایجاد فاصله در خانواده ها می شود و تبعات آن، کمبود محبت، افسردگی و گوشه گیری است؛ در نتیجه، اتفاقی که نباید بیفتد می افتد؛ یعنی اختلال در ارتباطات اجتماعی و متعاقب آن مهارت های اجتماعی. این جاست که فرد مهارت اجتماعی را نمی آموزد، شخص حرف نمی زند؛ اما فکرش مشغول است، نبوغش از بین می رود و تمرکز در یادگیری نکته های تربیتی را از دست می دهد. در نهایت، بحران هویت پیش می آید و کم رنگ شدن معنویت خانواده، ازهم ‎گسستگی و…؛ فردگرایی، نتیجه ی فن آوری نوین در جامعه ی فعلی است.

* اثر رسانه ها بر زنان بیش تر است یا مردان؟

باید گفت که اثر رسانه ها بر خانم ها کم تر است؛ زیرا خلقت آنان بر پایه ی حیاست و شرم زن بیش تر است. طبق آمار و ارقام، خوب است بدانید در سال ۹۲، آمار طلاق ۴/۳ درصد رشد داشته و ۱۵۵۳۶۹ مورد رخ داده است؛ در هر ماه ۱۲۹۴۷، در شبانه روز ۴۲۶ و در هر ساعت ۱۸ طلاق. در استان های خراسان رضوی، گیلان و کردستان بیش ترین آمار طلاق گزارش شده است. البته یزد و سیستان هم کم ترین آمار را داشته اند.

محدوده ی ۲۵سالگی، اوج استفاده از رسانه های نوین است. نیل پستمن می گوید: «فن آوری بدون اخلاق، چیزی است که جامعه ی آمریکا را نابود کرده است» و آن را سه دوره می داند: دوره ای که فرهنگ بر فن آوری چیره بود؛ دوره ای که فن آوری و فرهنگ رشد برابر داشتند و دوره ای که فن آوری بر فرهنگ چیره شد.

* آیا برای چنین مشکل هایی راه کاری پیشنهاد می کنید؟

حیا در رفتار و گفتار و تقویت باورها – چه در خانواده و چه در اجتماع – بسیار مؤثر است. هم چنین نهادهای آموزشی، نقش مؤثری دارند و می توانند کمک کنند؛ چراکه آن ها رسالت گوش زدکردن مباحث فرهنگی را دارند و در قالب های آموزشی، آسیب های فن آوری های نوین را بیان کرده و بدون تعارف در آموزش، از بیان آمار طفره نروند؛ چون نقش مثبت رسانه ها فراموش شده است و امروزه نگاه ایدئولوژیک نداریم؛ در نتیجه، فرهنگ و فن آوری با هم رشد نکرده و باعث گسست در خانواده شده است.

 

به کانال تلگرامی انجمن خانواده و اینترنت بپیوندید. familyweb@

 

 

با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟ با قوانین زندگی در عصر مجازی آشنا هستید؟

نوشته های مشابه

بستن